شاء اللّه بكم لاحقون » . « 1 » دربارهء اين كه مرده كسانش را ديدار مىكند اخبارى از اهل بيت عليه السّلام وارد شده كه غزّالى آنها را ذكر نكرده و گويا از آنها چيزى به او نرسيده است . اسحاق بن عمّار از امام موسى بن جعفر عليه السّلام پرسيد : آيا مؤمن كسانش را ديدار مىكند ؟ فرمود : « آرى » عرض كرد : در چه مدّت ؟ فرمود : « به اندازهء فضايل آنها ، برخى از آنها را در هر روز ديدار مىكند و بعضى را در هر دو روز ، و بعضى را در هر سه روز » . راوى مىگويد : از خلال گفتار آن حضرت دريافتم كه مىفرمايد پست‌ترين آنها را در هر جمعه ، پرسيد : در چه ساعتى ؟ فرمود : « به هنگام ظهر يا اندكى پيش از آن ، خداوند فرشته‌اى را به همراه او روانه مىكند كه آنچه را مايهء شادى او مىشود به او نشان مىدهد و آنچه را موجب ناراحتى او مىگردد از او پوشيده مىدارد پس مسرور و خوشحال باز مىگردد . » « 2 » حفص بن بخترى از ابى عبد اللّه عليه السّلام روايت كرده است : « كافر كسانش را ديدار مىكند و آنچه را مكروه اوست مىبيند ، و آنچه محبوب اوست از او پوشيده مىشود . » « 3 » غزّالى مىگويد : پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرموده است : « مرده در گورش همچون غريقى است كه طلب فرياد رسى مىكند و منتظر دعايى از سوى پدر يا برادر يا دوست خويش است و هرگاه دعايى از آنها به او رسد نزد او محبوب‌تر است از همهء دنيا و آنچه در آن است و هديهء زنده‌ها به مرده‌ها دعا و طلب آمرزش است . » « 4 » يكى از بزرگان گفته است : برادرى داشتم كه مرد ، او را در خواب ديدم به او گفتم : حال تو چگونه بود هنگامى كه در گورت نهاده شدى ؟ گفت : شخصى آمد با شعله‌اى از آتش و اگر نبود كه دعا كننده‌اى برايم دعا كرد ترديد ندارم كه چيزى از آن آتش مرا فرا مىگرفت . مىگويم : در الفقيه آمده كه عمر بن يزيد گفته است : به ابى عبد اللّه عليه السّلام عرض كردم : از جانب ميّت مىتوان نماز گزارد ؟ فرمود : « آرى حتّى آن كه گاهى مرده در تنگى و سختى مىباشد و خداوند اين تنگى را از او بر طرف مىكند و به او وسعت مىدهد سپس به او گفته مىشود كه رفع اين تنگى به سبب نمازى است كه فلان برادرت از سوى تو به جا آورده است » . راوى مىگويد : به آن حضرت عرض كردم : مىتوانم دو نفر را در دو ركعت نماز

--> ( 1 ) كافى ، ج 3 ، ص 29 ، شماره 5 . ( 2 ) همان مأخذ ، باب التغريه و الجزع ، شماره 41 . ( 3 ) همان مأخذ ، باب التغريه و الجزع ، شماره 42 . ( 4 ) مسند الفردوس ، ابو منصور ديلمى ، از حديث ابن عبّاس ؛ ( المغنى ) .